Deze tuinder werkt mét de natuur
19

Deze tuinder werkt mét de natuur

Iedere maand rond volle maan spreken we mensen in wiens leven de maan een belangrijke rol speelt. Jan Weijsenfeld houdt in zijn werk als biodynamische tuinder al 40 jaar lang rekening met de stand van de maan en de planeten. ‘Ik probeer een onderzoekende houding te hebben.’

De overtuiging dat tuinieren niet op zichzelf staat heeft Jan Weijsenfeld sinds hij zich kan herinneren. In de jaren ‘80 nam hij samen met een partner de boerderij van diens vader over in het Gelderse Vorden. De twee kregen het advies om te kiezen tussen koeien of varkens en het kleine, gemengde bedrijf flink op te schalen.

In plaats daarvan richtten de ondernemers in 1984 een van de eerste zorgboerderijen van Nederland op, De Vijfsprong, een biologisch-dynamisch bedrijf waar mensen die moeilijk mee kwamen in de samenleving hielpen op het land. Weijsenfeld en zijn partner waren ervan overtuigd dat het werken met planten en dieren het psychisch welzijn van deze mensen bevorderde, iets dat hij bevestigd zag in de praktijk.

Het respect voor de wetten van de natuur is voor Weijsenfeld altijd de drijvende kracht achter zijn werk gebleven. Tegenwoordig runt hij de biodynamische tuinderij Het Groene Weten, ook in Vorden. Op iets minder dan een hectare teelt de tuinder seizoensgebonden groente en fruit. Ook geeft hij cursussen aan andere tuinders die meer willen leren over deze manier van werken.

Om bij het begin te beginnen, wat betekent het om biodynamisch te werken?

Als je biologisch werkt, werk je via de wetmatigheden van de levende natuur. Die worden geboden door het jaarverloop: zo weet je op 1 januari precies wanneer de langste dag is, hoe lang die dag is, en dat je in het eerste half jaar een enorme groeikracht hebt. Van de langste naar de kortste dag neemt de daglengte weer af, en daarmee ook de groeikracht.
Het dynamische draait om de dynamiek van de krachtenvelden die in de natuur spelen: waar de wetmatigheden gebaseerd zijn op de zon, zijn de krachten gebaseerd op de maanwerking. Omdat de maan zo dicht bij de aarde staat, heeft die een enorme invloed op de weersgesteldheid van onze atmosfeer. Dat maakt de dynamische kant minder makkelijk, want je kunt op 1 januari niet weten wat voor weer het is op de langste dag.

Hoe speelt u daar als ondernemer op in? Sommige dingen zijn niet te voorspellen, maar u runt wel een bedrijf.

We zijn vanaf het begin gericht geweest op biodiversiteit. Dat maakt ons heel actueel. Als je met biodiversiteit werkt, werk je met een vruchtwisseling: je komt niet ieder jaar op dezelfde tijd met dezelfde gewassen, maar je zorgt voor afwisseling in het teeltplan. Dat plan probeer je vervolgens af te stemmen met de afnemer, zodat je een beetje zekerheid hebt dat je oogst wordt afgenomen – en dan niet via de grote markt via de laagst mogelijke prijs.
Biodynamische boeren zijn ook gehecht aan samenwerkingsvormen zoals coöperaties, waarbij de risico’s wat meer gedeeld worden.

Op wat voor manier is het werk op het land afgestemd op de krachtenvelden die u noemt?

Het heeft er alles mee te maken dat je niet in de verleiding komt om te veel te manipuleren. Dat is wat de landbouw voortdurend doet: die probeert alle risico’s uit te sluiten. Bij ons kunnen er gewoon dingen fout gaan: als een gewas mislukt hebben we pech. Je probeert het volgens de natuur te doen. Die vier elementen spelen daar ook een rol in: aarde, water, lucht en vuur zijn vertegenwoordigd in de planten die we verbouwen.

Wat moet ik me daarbij voorstellen?

Aarde staat voor wortelgewassen, water voor bladgewassen. Bloemgewassen gaan samen met licht en lucht en het vuur vind je terug in vruchtgewassen die veel warmte nodig hebben.
Zo proberen we met die vier elementen ook te werken met de maan. De maan heeft een bepaalde baan door de kosmos, dat noem je de maanbaan door de dierenriem. Door het jaar heen loopt de dierenriem van Steenbok tot Boogschutter, en vanuit de oudheid zijn de dierenriembeelden ingedeeld in kwaliteiten. Steenbok is bijvoorbeeld een aardeteken. En een Waterman, dat klinkt wat verwarrend, is een licht-luchtteken.

Wat doet u met deze gegevens in de praktijk?

Bij alle gewassen kijken we wat de kwaliteit is van een product en waar je de nadruk op kunt leggen. In de biodynamische landbouw willen we nadruk leggen op smaak, kleur en geur. Dat doen we door ervoor te zorgen dat we zo’n gewas in zijn element laten zijn. Is het een vruchtgewas, dan zorg je ervoor dat je zo’n plant verzorgt op dagen dat het een vruchtdag is. Zo wordt het ook genoemd in de zaaikalender die we hanteren.

Wanneer is het een vruchtdag?

Dat is als de maan in de dierenriem voor een beeld van Ram, Leeuw of Boogschutter staat. Dan geeft de maan een bepaalde werking door naar de aarde die gunstig is voor het vuur, het warmte-element.’

(Na een korte stilte:) Die elementen die werken, hè? We leven met elkaar in een levend organisme, een levende atmosfeer, waar telkens andere krachten werkzaam zijn. Ook met planten en zaaien houd je daar rekening mee. Het moment dat je een plant toevertrouwt aan de aarde is een belangrijk moment. Het is niet zomaar gedachteloos werk, je bent er met je aandacht bij. Wij noemen onze oogst ook levensmiddelen, geen voedingsmiddelen. Wij vinden dat wat je eet niet alleen stoffelijk is. Als je een appel eet, of een wortel of een pompoen, dan eet je als het ware ook de groeikracht van die plant. Je eet wat die plant opneemt aan energie. Daar staan we nooit bij stil, maar als ik tussen de gewassen loop, dan leer ik daar van.

Op wat voor manier?

Kijk, die gewassen staan buiten, gekluisterd aan hun plek. Dat betekent dat ze overgeleverd zijn aan alle weersomstandigheden die er zijn. Ik verbouwde vroeger veel winterpostelein. Je kunt je voorstellen dat als je dat ‘s winters moet oogsten, dat je koude handen krijgt. Als je 50 kilo moet snijden, ben je daar ongeveer een uur mee bezig. Die plantjes zijn zo teer en nietig, en die leren jou op dat moment om te gaan met de kou. Omdat jij daar zit, en denkt: hoe is het mogelijk dat zo’n plant dat elke keer maar weer doet. Al vriest het min zes graden, het deert hem niet. Hij groeit er gewoon doorheen, en een paar dagen later kun je hem oogsten. Als ik tussen zo’n gewas zit, leer ik daarvan. Je maakt je dan automatisch een beetje klein.

Krijgt u wel eens sceptische vragen over uw manier van werken?

Zeker, het ongeloof is vaak groot. Terwijl, voor mij is het geen geloof: ik probeer een onderzoekende houding te hebben. Alles wat ik weet uit ervaring probeer ik toe te passen. Dan is het een weten geworden. Dat vind ik wel belangrijk, om dat neer te zetten.

Het grote probleem van de huidige samenleving is dat wij ons steeds verder distantiëren van natuurlijke wetmatigheden en fenomenen. Als je je er maar ver genoeg van distantieert, vind je het allemaal gek en vreemd.

Als u altijd op deze manier heeft gewerkt, hoe weet u dan dat het beter werkt dan wanneer u geen rekening zou houden de maan en de planeten?

Dat weet ik dus niet. Maar wat ik wel ervaar, is dat het iets is waarvan ik weet: dit wil ik onderzoeken. Dat is op een gegeven moment een houding die je aanneemt voor jezelf. Dan bijt je je erin vast en relateer je de dingen steeds weer aan de uitgangspunten die je voor jezelf geformuleerd hebt. Elk jaar probeer je het weer beter te doen en te leren van je fouten. Ik denk dat ieder mens dat heeft.

Foto’s: Mirjam Ganzefles

Vrijdag 2 oktober is het volle maan en lanceert SUBLIME het nieuwe maandelijkse radioprogramma ‘FULLMOON@SUBLIME’. Tussen 21.00 en 1.00 uur hoor je een mix van muzikale good vibrations, inspirerende spoken word en lessen uit de natuur, met als doel een zaadje te planten voor nieuwe ambities en initiatieven.


cta-banner

Download onze app zodat je overal kunt genieten van de beste muziek

Download de App
01:36 Shirma Rouse
soul serenade shirma rouse
01:31 George Michael
roxanne george michael
01:28 Trammps
(the night the lights went out in) new york city trammps
01:23 Prince
i need a man prince
01:19 Bobby Womack
across 110th street bobby womack
01:15 Club Des Belugas
close your eyes club des belugas
01:11 George Benson
show me the love george benson
01:07 Trombone Shorty
here come the girls trombone shorty
01:03 Young Disciples
apparently nothin' young disciples
00:56 Uptown Funk Empire ft. Janice and Ange
you've got to have freedom uptown funk empire ft. janice and ange