Feel Good Jaaroverzicht: deze vooruitgang boekte de natuur in 2020
1

Feel Good Jaaroverzicht: deze vooruitgang boekte de natuur in 2020

Het prijkte niet op de voorpagina’s, maar ook in 2020 kwamen burgers in actie om natuurgebieden te beschermen, maakten veel bedreigde diersoorten een comeback, wisten multinationals een omslag te maken in hun manier van produceren en werden er nieuwe innovaties geïntroduceerd in de strijd tegen opwarming van de aarde en vervuiling.

De gevolgen van klimaatverandering werden, ondanks de stilstand van de wereld door de coronacrisis, in 2020 weer meer voelbaar. Toch werd de anderhalve meter afstand heilig, en niet de anderhalve graad opwarming waar we onder moeten blijven om onze planeet leefbaar te houden. De realiteit is dat de wereld momenteel afstevent op een temperatuurstijging van 3 tot 4 graden, vele malen hoger dus.

Maar het hoofd laten zakken doet geen recht aan de innovaties, nieuwe wetgevingen, klimaatrechtszaken en burgerinitiatieven die ons om de oren vliegen. Het doel: ecosystemen in balans te brengen en een klimaatcrisis af te wenden. Door goede samenwerking is heel veel mogelijk. Daardoor blijft onder meer het gat in de ozonlaag kleiner worden. En neem de Noordzee. Veertig jaar geleden was die nog hartstikke smerig, nu is het water schoner en helderder. En milieuwetgeving wordt alleen maar strenger.

De oplossing voor de klimaatcrisis zal niet uit één hoek komen en op één moment een kantelpunt vormen. De Russische romanschrijver Leo Tolstoj schreef dat de geschiedenis is opgebouwd uit het gezamenlijke effect van de vele kleine dingen die doodgewone individuen iedere dag doen: ‘Een oneindig groot aantal oneindig kleine handelingen.’

Dit jaaroverzicht geeft een selectie van deze handelingen weer die de burger moed geeft.

Effectieve burgerprotesten

Toen we als redactie bezig waren met het jaaroverzicht konden we een simpele conclusie trekken: protesteren werkt. Afgelopen jaar zijn er onder druk van burgers vele natuurgebieden behouden gebleven en zelfs uitgebreid.

Zo werden plannen van het Noorse oliebedrijf Equinor om olie te winnen in de Great Australian Bight afgeblazen. De Great Australian Bight wordt gezien als een van de meest ongerepte mariene gebieden van de wereld. Walvissen gaan erheen om te bevallen, en ook voor zeeleeuwen, dolfijnen en pinguïns is de open baai een belangrijk toevluchtsoord.

Ook twee eilanden van de Malediven werden toch niet veranderd in luxe resorts

Het oliebedrijf had van de Australische regering akkoord gekregen om dit jaar nog te gaan boren in het gebied, op drie kilometer diepte. Duizenden milieuactivisten in Noorwegen en Australië protesteerden daartegen. Het bedrijf gaat nu elders olie halen. Activisten blijven zich inzetten voor een permanente bescherming van het gebied.

LEES OOK: Feel good jaaroverzicht: de medische vooruitgang van 2020

Ook twee eilanden van de Malediven werden toch niet veranderd in luxe resorts. Bewoners wisten dat te voorkomen. Dankzij hun protesten en acties wordt de zee rondom de eilanden nu beschermd gebied.

En dichter bij huis werden plannen voor de bouw van een tankstation langs de A9 bij Ouderkerk aan de Amstel voorkomen. Inwoners van het dorp protesteerden tegen de plannen. Daardoor werden duizenden bomen gered.

Overheid scherp houden

Burgers bleken ook zeer nuttig bij het voorkomen van illegale boskap. Zo leerden oorspronkelijke bewoners van de Amazone in de Braziliaanse staat Rondonia om drones in te zetten tegen ontbossing. Twee milieu-organisaties deelden de drones aan oorspronkelijke bewoners en leerden ze te besturen. Als de bewoners illegaal ontboste stukken tegenkomen, kunnen ze bewijsmateriaal vergaren.

De techniek op zichzelf is geen magische oplossing, liet Jessica Webb van Global Forest Watch aan CNN weten. De kracht ligt erin dat je de techniek combineert met de kennis van de bewoners. Want zij weten hoe de natuur in elkaar zit en welke gebieden het belangrijkst zijn om te beschermen.

En de lofzang voor burgers stopt niet: buurtbewoners die zelf milieucontroles uitvoeren -het meten van luchtvervuiling of het tellen van insecten – slagen er vaak in om de overheid scherp te houden. Dit bleek uit onderzoek van Anna Berti Suman, waarbij ze keek naar 500 milieuonderzoeken van burgers over de hele wereld. Zelfs als amateurmetingen niet foutloos zijn, kunnen ze toch helpen om de overheid te alarmeren. Sumans conclusie: dit soort acties is van grote waarde bij het bestrijden van milieuproblemen.

Dolfijnen en walvissen varen goed bij coronacrisis

Sinds de coronapandemie was er minder lawaai onder water van boten en schepen. En walvissen leken daarvan te profiteren. Amerikaanse biologen onderzochten het gedrag van een groep walvissen in de buurt van de Alaska. Ze zagen dat de dieren sociaal contact met elkaar hadden en zelfs dutjes deden in wateren die normaal gesproken druk en lawaaiig zijn door vaarverkeer. Volgens de onderzoekers hadden de dieren meer ruimte en meer kans om te ontspannen.

Experts noemden de ontwikkeling ‘ongekend’

En ook grote aantallen dolfijnen lieten zich weer zien in de wateren van Zuid-China, door het verminderde vaarverkeer. De populatie nam er met dertig procent toe. Net als bij walvissen, zagen experts dat ook het gedrag van dolfijnen veranderde. Toen er nog veel veerboten langskwamen deden ze niet veel anders dan eten en rusten. Nu waren de dolfijnen ook veel aan het spelen en paren. Experts noemden de ontwikkeling ‘ongekend’.

Stropers aan banden

Het lukte de Keniaanse regering om stroperijen in te dammen. En daardoor gaat het goed met olifanten in Kenia: in dertig jaar tijd is de populatie ruim verdubbeld. Eind jaren ‘80 leefden er zo’n 16-duizend olifanten het land, nu zijn het er meer dan 34-duizend. Vooral de laatste jaren investeerde het land veel in de bestrijding van stropers.

Pompili stelde dat het tijd is voor een nieuwe relatie met dieren

En in Frankrijk leek afgelopen jaar een revolutie plaats te vinden op het gebied van dierenrechten. Ten eerste mogen vogels niet meer gevangen worden met behulp van een zogeheten lijmstok. De lijmstok is precies zoals het klinkt: een stok die is ingesmeerd met lijm. Aan deze praktijk kwam afgelopen herfst een einde.

Daarnaast zette Frankrijk wel heel bijzondere speurneuzen in, in de strijd tegen illegale vissers, smokkelaars en vervuilers op de wateren, namelijk albatrossen. Zee-ecoloog Henri Weimerskirch vermoedde dat sommige schepen expres hun apparatuur uitschakelen omdat zij zich met illegale activiteiten bezighouden. Daarom deden Franse biologen een proef bij drie eilanden in de zuidelijke Indische Oceaan. Ze bonden bijna 200 albatrossen een kleine detector om. Omdat de dieren lange afstanden afleggen en ze op vissersschepen afkomen, zijn het ideale speurders. Zo kunnen zij schepen die onder de radar willen blijven, opsporen. De albatrossen lieten zien dat een derde van de gedetecteerde schepen geen radiosignaal doorgaf.

In het westen van Thailand zagen ze voor het eerst in vier jaar weer Zuid-Chinese tijgers

De biologen noemden de proef daarom hoopgevend. Want door illegale visserij worden veel vissoorten met uitsterven bedreigd. De onderzoekers werken verder aan aan lichte detectoren zodat ook kleinere zeevogels ingezet kunnen worden.

En de Franse minister van ecologie, Barbara Pompili, kondigde nog meer maatregelen aan om het leven van dieren te verbeteren. Het gebruik van wilde dieren in circussen werd verboden. En dolfinariums mogen in de toekomst geen orka’s en dolfijnen meer houden. Ook kwam er een verbod op het fokken van nertsen voor bont. Pompili stelde dat het tijd is voor een nieuwe relatie met dieren.

Comeback van zeldzame diersoorten

In het westen van Thailand zagen ze voor het eerst in vier jaar weer Zuid-Chinese tijgers – de meest zeldzame tijgersoort ter wereld. Door stroperij was de tijger bijna uitgestorven. In dit gebied in Thailand leefde ‘ie al jaren niet meer. Maar afgelopen jaar werden er met behulp van camera’s drie jonge dieren gespot in de bossen op de grens met Myanmar.

LEES OOK: Feel Good Jaaroverzicht: zo werd de wereld in 2020 inclusiever en gelijker

Dichterbij, in het Verenigd Koninkrijk keerde de kraanvogel terug. Engeland had veel maatregelen genomen om het broed- en leefgebied te herstellen van de vogel die langer kan worden dan 1 meter 20. Met succes! Voor 400 jaar lang was er geen broedpaar in het land te vinden door de jacht en verlies van leefgebied. Maar sinds de jaren ‘80 is dat aan het aantrekken. Volgens Damon Bridge van de Britse Kraanvogel-werkgroep bewijst dit hoe veerkrachtig de natuur kan zijn, als je daar de kans voor geeft.

De hoeveelheid duurzame energie groeide dit jaar met 24 procent

En in Nederland zagen we een grote opleving van lepelaars. Vijftig jaar geleden werden er in ons land nog maar 215 broedparen van de lepelaar geteld.
Vorig jaar waren dat maar liefst 3800 paren.

Innovaties voor een beter milieu

De hoeveelheid duurzame energie (stroom en warmte) in Nederland groeide dit jaar met 24 procent. Deze groei is vergelijkbaar met de energiebehoefte van 300.000 Nederlanders, ofwel de steden Nijmegen en Leeuwarden samen. De toename van het aantal windmolens en zonnepanelen was een belangrijke aanjager van de groei.

Rondom de windmolens met een zwarte wiek stierven 70 procent minder vogels

Een groot nadeel van die laatste hernieuwbare energiebron, is echter dat er regelmatig vogels doodgaan, doordat ze in de wieken vliegen. Maar natuuronderzoekers in Noorwegen ontdekten dat je daar vrij eenvoudig iets tegen kunt doen, namelijk een deel van de windmolen zwart verven.

Witte wieken die draaien, vervagen tot een onzichtbare cirkel. Maak je er eentje zwart, dan kunnen de vogels ze herkennen. De aanpak werd zes jaar lang getest in Noorwegen, en het resultaat viel niet tegen. Rondom de windmolens met een zwarte wiek stierven 70 procent minder vogels. Instituten in een aantal andere landen gaven al aan dat ze de aanpak ook willen testen.

Wat de installatie van Climeworks anders maakt, is dat het CO2 uit de gewone lucht haalt

Naast hernieuwbare energie, werd er het afgelopen jaar in toenemende mate geïnvesteerd in het uit de lucht halen van CO2. Zo haalde een Zwitsers bedrijf dat installaties maakt om CO2 uit de lucht te zuigen, voor 75 miljoen euro aan investeringen op. Het afvangen van CO2 gebeurt in Nederland al langer, bij fabrieken. Wat de installatie van Climeworks anders maakt, is dat het CO2 uit de gewone lucht haalt. Die techniek heet Direct Air Capture Technology.

Tot nu toe is dat nog erg duur: het opvangen van 1 ton CO2 kost 500 tot 700 euro. Climeworks wil die prijs de komende vijf jaar flink omlaag brengen, en de nieuwe investering kan daarbij helpen.

Het opvangen van CO2 kent voor- en tegenstanders. Sommige organisaties vinden dat we alleen moeten inzetten op het verminderen van uitstoot en natuurlijke oplossingen. Volgens RTL Nieuws geloven steeds meer wetenschappers dat ‘direct air capture’ een onmisbaar onderdeel is in de strijd tegen de opwarming van de aarde.

Uit Polen lijkt weer een bijzondere natuurlijke oplossing te komen. Daar experimenteren ze met een wonderboom die een ecologische revolutie belooft. Het gaat om de zogeheten Anna Paulowna-boom, ook wel de oxytree genoemd. Die neemt veel meer CO2 op dan andere soorten, en dat is te danken aan de enorme bladeren, die wel een meter in doorsnee kunnen worden.

Een hoopgevende ontwikkeling in de strijd tegen afval: een plastic-etende bacterie

Maar dat is niet eens het grootste voordeel voor het milieu, zo zeiden de oprichters van het bedrijf Oxytree in Polen tegen Trouw. De boom groeit namelijk ook nog eens uitzonderlijk snel. In zeven jaar tijd kan ‘ie vijftien meter hoog worden. Dat maakt de boom een duurzame bron voor productiehout, want daardoor hoeft er minder te worden gekapt in andere bossen in Polen.

Nog een voordeel is dat je de Oxytree na het kappen niet opnieuw hoeft aan te planten. Want uit de stronk schiet een nieuwe boom die na vijf a zes jaar weer even groot is.

En tot slot was er een hoopgevende ontwikkeling in de strijd tegen afval: een plastic-etende bacterie. Een team van Duitse wetenschappers ontdekte de bacterie op een vuilnisbelt, in de bodem van een vuilstort waar veel plastic lag. Deze bleek in staat om polyurethaan af te breken. Dat is een type kunststof dat onder meer wordt gebruikt om matrassen, auto-onderdelen en kunstleer van te maken. Het materiaal is moeilijk te recyclen, en belandt daarom meestal op de vuilnisbelt.

Volgens hoofdonderzoeker Hermann Hai-pieper was de ontdekking van de bacterie dan ook een belangrijke stap. De volgende uitdaging: kan de bacterie grootschalig ingezet om de kunststof af te breken, en zo ja, hoe?

Wellicht volgt het antwoord in 2021, en dan zal je dat weer als eerste horen bij Nieuws van de Vooruitgang.


cta-banner

Download onze app zodat je overal kunt genieten van de beste muziek

Download de App
10:38 Usher
you make me wanna usher
10:34 Esperanza Spalding
i know you know esperanza spalding
10:30 Harold Melvin and the Blue Notes
wake up everybody harold melvin and the blue notes
10:24 Son Little
lay down son little
10:17 Justin Timberlake & Chris Stapleton
say something justin timberlake & chris stapleton
10:14 Marvin Gaye
i heard it through the grapevine marvin gaye
10:09 Aaliyah
at your best (you are love) aaliyah
10:05 The Wizards Of Ooze
trippin' the wizards of ooze
10:02 Robert Palmer
every kinda people robert palmer
09:54 Leon Bridges
motorbike leon bridges