“Die betere wereld komt er, of je meedoet of niet”

Wie dagelijks het nieuws volgt, zal zich de toekomst niet altijd even rooskleurig voorstellen. Toch koersen we volgens de schrijvers van het boek Once Upon a Future onvermijdelijk richting een betere wereld – en is je leukste optie: meedoen.

De missie van TEDx-spreker en filosoof Ruud Veltenaar en serie-ondernemer en oprichter van B Corp Europe Leen Zevenbergen is duidelijk: 15 procent van de wereldbevolking bereiken met het optimistische toekomstperspectief dat ze uitgebreid en ondersteund met wetenschappelijke data uiteen zetten in hun nieuwste boek, Once Upon a Future. Want vanaf dat percentage kun je de wereld een andere richting op laten bewegen. De eerste stapjes zijn gezet want van de Nederlandse versie van het boek dat zaterdag verschijnt, zijn al enkele duizenden exemplaren gereserveerd. Het boek wordt ook vertaald naar het Spaans en Engels. Wij spreken Zevenbergen en Veltenaar een paar dagen voor de lancering van hun boek, bij Sublime op kantoor.

In de afgelopen jaren zijn diverse boeken geschreven die een blik werpen op de toekomst van de mensheid. Van Steven Pinker’s Enlightenment Now, tot de boeken van Yuval Noah Harari en ‘De Meeste Mensen Deugen’ van Rutger Bregman. Hoe verhoudt Once Upon a Future zich tot andere publicaties op dit gebied?

Zevenbergen: ‘Om te beginnen zijn dat fantastische boeken. Goed verkocht, maar soms wat elitair: het is voor de meeste mensen niet makkelijk om die boeken te lezen. Ten tweede geven ze allemaal stukjes weer. Ons boek is een poging – om het bescheiden te zeggen – van een holistische benadering. Artificial intelligence, bitcoin, true cost… we laten zien dat er een samenhang is tussen al die onderwerpen.’

Veltenaar, bevestigend: Samenhang is de kracht van dit boek. En het is geschreven in Jip en Janneke-taal.

Wat is de kernboodschap in Jip en Janneke-taal?

Zevenbergen: Als je een boek schrijft, leer je ook. Je leest veel. Toen het boek af was, dacht ik: zit het zo? Dat is fijn. Dat is de boodschap die ik wil overbrengen.

Veltenaar: Er ontstaat een betere wereld waar we naartoe transformeren. Hoe leuk is het dat je een bijdrage kan leveren aan het creëren van deze wereld, in plaats van er als slachtoffer van je omstandigheden bij uit te komen.

Wat is de route naar een betere wereld?

Veltenaar: Er zijn twee wegen die daar naartoe leiden. Ten eerste de weg van de revolutie: wij mensen komen in actie en bouwen naast het bestaande systeem iets nieuws. We werpen niets omver, gaan het gevecht niet aan met de gevestigde orde. We bouwen naast de gevestigde instituten en systemen het nieuwe. Als we daar niet in slagen, komt die nieuwe wereld er toch. Want de tien mondiale dreigingen die het World Economic Forum schetst – waarvan er acht van ecologische aard zijn – zijn uiteindelijk groter dan wij als soort. Die zullen ons dwingen om een betere wereld te creëren. Daarom zijn wij zo optimistisch: die betere wereld komt er, langs route één of twee.

Hoe moeten we zo’n nieuw systeem naast zo’n oud systeem voorstellen?

Veltenaar: Neem het onderwijs. Dat is productgericht, gestandaardiseerd en leidt je op voor een baan. Maar het moet eigenlijk mensgericht maatwerk zijn en ervoor zorgen dat jij je potentieel vindt en jij de rest van je leven van waarde bent. Het onderwijs moet dus kantelen, maar je moet de bestaande instituten met rust laten. Laten we naast de bestaande onderwijs- en zorginstellingen nieuwe instellingen bouwen. Dat is veel makkelijker dan transformeren. Als die nieuwe bewegingen lang genoeg aanhouden en relevant worden, gaat het oude vanzelf over in het nieuwe.

Zevenbergen: Dat is geen zweverig verhaal, hè. Dit is al volop gaande. Om een voorbeeld te noemen dat iedereen kent: binnen Unilever richt 20 procent van de producten zich op een betere wereld en 80 procent nog niet. Het leuke is dat die 20 procent meer winst opleveren. Dus langzaam zullen die 80 ook omgaan.

Veltenaar: Wat ook een belangrijke rol speelt, is true costing. Wat we uiteindelijk van een overheid mogen verwachten is dat álle kosten voor het maken van producten [bijvoorbeeld schade aan bodem of water, red.], worden doorberekend.

Jullie lijken er zeker van te zijn dat zo’n systeem er gaat komen.

Veltenaar: Dat is onvermijdelijk. Wij denken dat de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) [van de Verenigde Naties, red.] een ethische kompas gaan vormen en dat transparant wordt hoe bedrijven bijdragen aan het creëren of vernietigen van waarde. Dat doen de SDG’s nu al voor steden en landen, maar dat gaan ze ook doen voor bedrijven. Op die manier wordt voor de markt transparant wat nu eigenlijk jouw bijdrage is aan de wereld: is die positief of negatief? Een voorbeeld: veeboeren in Nederland produceren 2,7 miljard euro aan economische waarde. Maar als je uitrekent hoeveel schade ze berokkenen aan de natuur en onze leefomgeving, kost dat de Nederlandse samenleving 4 miljard. Dus per saldo kosten veeboeren de samenleving 1,3 miljard. Dat moet doorberekend worden in de prijs van vlees.

Is de politiek daar volgens jullie al voldoende mee bezig?

Zevenbergen: Nee. Als korte termijn-politicus levert dit idee je natuurlijk weinig stemmen op. Je hebt daar krachtige leiders voor nodig. Het goede nieuws is dat de consument het uiteindelijk zal gaan bepalen. Je ziet dat er op dit moment over de hele wereld protesten zijn. De oneerlijke verdeling, de oneerlijke prijzen, de winstverdeling: mensen pikken het niet langer. Zo krijg je een burgerbevolking die langzamerhand de politici de weg wijst.

Huidige leiders als Bolsonaro en Trump lijken jullie optimisme niet in de weg staan.

Veltenaar: We zijn niet optimistisch over de intenties en het vermogen van Bolsonaro en Trump om de wereld een stap verder te helpen. Integendeel. Maar zij zijn onderdeel van de oplossing. Ze dragen bij aan een cumulatie van de crisis; zowel in de Amazone als in de Verenigde Staten, waar polarisatie en armoede toenemen. Die toenemende polarisatie is de oplossing. Want op een gegeven moment komt er zoveel druk in een snelkookpan dat die uit elkaar barst en worden we gedwongen als samenleving de wereld te creëren waar we naar verlangen.

Zevenbergen: Wat we ook in het boek beschrijven is dat een heleboel dingen sluipenderwijs al aan het veranderen zijn. Veel mensen die voorheen alleen maar vlees aten, doen dat nu nog maar een of twee dagen per week. Mijn vijf kinderen die allemaal een rijbewijs hebben, hoeven geen auto. Die delen. Het patroon van consumeren is aan het verschuiven. Bedrijven en politici zijn heel gevoelig voor wat de samenleving beslist, en de samenleving is veel aan het beslissen op dit moment. Dat is hoopgevend.

In de inleiding van het boek zeggen jullie dat het niet uitmaakt wat je van de wereld denkt of vindt. Wat bedoelen jullie daarmee?

Veltenaar: Natuurlijk moet je van zaken en ontwikkelingen dingen vinden. Je moet daar een mening over vormen, je mag daar een oordeel over vellen. Maar het belangrijkste is niet wat je zegt en wat je vindt. Het gaat om wat je doet.’ Om een concreet voorbeeld te geven: als je thuis je douchekop vervangt door een wat moderner exemplaar, verbruik je nog maar een derde van het water dat je nu verbruikt. Je verbruikt twee derde minder aan gas – en je wordt net zo nat. Zo’n douchekop kost 80 euro en kun je morgen kopen. Soms is het heel simpel wat je in je leven direct kunt toepassen, terwijl het een behoorlijke impact heeft.

Al met al is het boek behoorlijk veelomvattend, of zoals jullie zelf zeggen: holistisch. Hoe zorg je ervoor dat dit verhaal bij de massa terechtkomt?

Zevenbergen: Om heel realistisch te zijn: ik denk dat dat in het begin niet gebeurt. Als we de ambitie hebben om iedereen aan het lezen te krijgen, staan we aan de vooravond van een grote frustratie. Laatst zat ik met het boek in mijn handen en kwam er iemand naar me toe. Die vroeg: “staan er wel plaatjes in?”. Ik zei: “zes”. “Nou”, zei die. “Dat is ook niet veel.” En toen had ‘ie het gelezen – maar niet heus. Dus hoe krijg je de boodschap dan toch bij die mensen: via de cultural creatives. Dat is een groeiende groep in de samenleving van vooruitstrevende denkers en doeners. Dat is mijn hoop. Want die lezen het wél, en het zijn er veel. Zij nemen anderen mee.

Waarom zetten jullie in op deze specifieke groep?

Zevenbergen: Het is de groep die zich als eerste aangesproken zal voelen, mensen die erover nadenken hoe ze een betere wereld kunnen achterlaten. Het gaat om 700 a 800 miljoen mensen, zo’n 10 procent van de populatie. Er wordt wel eens gezegd dat je zo’n 15 procent nodig hebt om de wereld een andere richting op te laten bewegen. Daarom richten we ons in eerste instantie op die enorme groep.

Hoe optimistisch de toekomst er ook op de lange termijn uit mag zien, veel mensen hebben geen positief beeld van hoe de wereld ervoor staat.

Veltenaar: Angst is een vriend en een bondgenoot. Want in angst – en echte ondernemers weten dat – schuilt een energie die je dingen laat doen die je niet durft zonder angst. We treden nu een onzekere wereld tegemoet, waar we allemaal een beetje bang voor zijn. Maar wat als je leert dansen met je angst? Je verzet je er niet tegen, je laat je er niet door verlammen, je beweegt een beetje mee. Je beseft je dat angst energie is. Moet je kijken wat mensen in een oorlog kunnen als ze bang zijn. In die angst zit alle energie en motivatie om in actie te komen.

Zevenbergen: De meest succesvolle ondernemers worden door woede en angst gedreven. Zij denken: ‘Dat kan niet zo. Dat moet anders. Bijvoorbeeld: “Het kan toch niet zo zijn dat chocola een criminele wereld is van slavernij – en dan richt je Tony’s Chocolonely op”. Dat proces is trouwens voor meer mensen herkenbaar. Mensen die ontslagen worden en dat vreselijk vinden, maar uiteindelijk blij zijn omdat ze kunnen gaan doen wat ze echt willen.

Veltenaar: Seth Godin heeft ooit het boek ‘De Dip’ geschreven. Dat gaat zeven hoofdstukken lang over volhouden, niet opgeven, blijven inzetten, nog een keer proberen. Het achtste hoofdstuk gaat over stoppen. Dat is het belangrijkste
hoofdstuk. Goede leiders weten op tijd met dingen te stoppen. En het allerleukste aan stoppen is dat je dan opnieuw kunt beginnen.

Once Upon a Future is vanaf 7 maart in Nederland te verkrijgen. Voor ieder verkocht boek wordt een boom geplant door Trees for All. Wil je kans maken op één van de vijf gratis exemplaren? Reageer dan via de Facebookpagina van het Nieuws van de Vooruitgang. 

Meer constructief nieuws? Iedere werkdag op de halve uren tussen 10:30 en 18:30 hoor je bij Sublime het Nieuws van de Vooruitgang.

Bericht achterlaten